Demonstratie, betoging of manifestatie Hoe organiseer ik een betoging? In de serie Tips & Trucs voor actievoerders, de moeder van alle actiemiddelen: de demonstratie. Een betoging of demonstratie is een groep mensen die bij elkaar gekomen zijn om ergens tegen te protesteren. Doel Met een demonstratie vraag je aandacht voor je zaak. En je toont aan dat er draagvlak is voor die zaak. Wanneer demonstreren? Je organiseert een demonstratie als je zware druk wilt uitoefenen. Meestal is dat op het moment dat er besluitvorming plaats vindt of vlak tevoren. Algemeen Een demonstratie is alleen effectief als de beslissers ook werkelijk druk ervaren. Voorwaarden voor een effectieve demonstratie zijn: . Deelnemers: er moeten voldoende mensen komen (weinig mensen = geen draagvlak) . Divers: de groep demonstranten moet zo breed mogelijk zijn (één politieke partij of weinig gehandicapten = geen draagvlak) . Aandacht: je moet aandacht krijgen in de media (geen publiciteit = geen instemming) . Positief: de demonstratie mag wel 'dreigend' zijn, maar moet niet uit de hand lopen (negatieve publiciteit = geen instemming) . Timing: je moet de besluitvorming kunnen beïnvloeden (te laat = geen effect) Kun je niet aan bovenstaande voorwaarden voldoen, dan is het beter om een ander actiemiddel te zoeken. Mensen met beperkingen De algemene voorwaarden gelden ook voor demonstraties van mensen met beperkingen. Toch zijn er dan een aantal specifieke aspecten waar je rekening mee moet houden. . Gebruik van handicap: bij een demonstratie zet je je handicap in. Het is een onbekend beeld bij het publiek: mensen die tastend, hobbelend of strompelend voor hun belangen opkomen en daarvoor de straat opgaan. Het effect is waarschijnlijk eenmalig en van korte duur. Het kan zelfs zijn dat het omslaat, van positief naar negatief. . Moeilijk mobiel: voor ons is het niet eenvoudig om veel mensen te mobiliseren. Het vraagt veel geregel van de organisatie (bijvoorbeeld ADL, toiletten, vervoer, tolken) en een flinke investering van deelnemers (bijvoorbeeld kou, vermoeiende reizen). Als het gaat om een lokale actie, dan is dit eenvoudiger te regelen dan bij een landelijke actie. Vraag je daarom altijd af of een demonstratie wel meer effect heeft dan een andere kleinschaliger maar bijzondere actie. Ga vooraf ook na of je echt wel voldoende mensen met beperkingen weet te mobiliseren. Organisatie Keuzes bij het denken over demonstraties: . Neem een besluit: gaan we de straat op? . Maak een draaiboek: zie Tips & Trucs, aflevering Draaiboek maken . Kies datum en plaats . Informeer gemeente en politie . Stel leuzen vast: zie Tips & Trucs, aflevering Spandoek maken . Verstuur uitnodigingen; benader deelnemers . Zorg voor publiciteit . Welke veiligheidsmaatregelen zijn nodig? Veiligheid Als je goodwill wilt behouden mag een demonstratie niet uit de hand lopen. En voorbijgangers raken makkelijk geïrriteerd als ze door de demonstratie belemmerd worden. Net zo belangrijk is dat de deelnemers geen gevaar mogen lopen. Zie ook hoofdstuk Veiligheid in handboek 'Acties met een handicap'. . Toegankelijkheid: loop de route van te voren om te kijken waar problemen zitten met toegankelijkheid en veiligheid (stoepen, snelle stoplichten, tramrails, gaten in het wegdek, e.d.). Bepaal waar je je eigen klaar-overs inzet. . Ordedienst: zorg voor een herkenbare ordedienst met voldoende stevige jongens uit je achterban, samen met mensen met beperkingen. . Voorzieningen: voor een demonstratie met mensen met beperkingen is ADL nodig, maar ook doventolken, ringleidingen en andere voorzieningen. Zorg ook altijd voor mensen met een EHBO-diploma. . Samenwerken: zorg voor goede samenwerking van politie en andere lokale autoriteiten. . Opruimen: maak duidelijke afspraken over het opruimen van achterbleven materialen. . Afspraken: afspraken maken met gemeente en/of politie over verloop van demonstratie of over politiebegeleiding mag, maar hoeft niet. . Start en finish: Zorg voor een herkenbaar beginpunt en eindpunt van je demonstratie. Denk bijvoorbeeld aan een podium met sprekers en muziek. Of op kleinere schaal, een kraam met informatie over de actie. . Informatie: zorg voor mobiele geluidsapparatuur zodat je de deelnemers kunt informeren, bijvoorbeeld als er een tijdelijke stremming is. . Naar huis: ga na of alle deelnemers na afloop wel veilig weg kunnen omdat Valys of regiotaxi te laat zin. Creëer opvang voor mensen met vertraging. . Veiligheidsregisseur: stel iemand aan die alleen op veiligheidsaspecten hoeft te letten. . Verzekering: ga na of er een goede (ongevallen-) verzekering is of sluit zelf een verzekering af. . Juridische risico's: check welke juridische risico's er zijn bij de betoging. Ben je bereid om die risico's te lopen? Strategie Er zouden wel eens minder mensen met beperkingen komen, dan je zou willen. Hoe ga je daarmee om? . Intern: tevoren naar elkaar helder zijn over verwachtingen en strategie. Tijdens actie nooit zeggen: jammer dat er niet meer mensen zijn gekomen. . Naar journalisten: optimistisch inschatten van aantal deelnemers, duidelijk maken dat veel mensen niet kunnen komen door hun handicap, verzamelen op te krappe plek, enz. . Tegenacties: wees voorbereid op tegenstand. Zo heeft het Witte Huis bijvoorbeeld een eigen draaiboek met beleid rond tegendemonstraties. Enkele voorbeelden: wijs demonstratieplekken aan buiten het zicht van de president. Gebruik 'rally squads': zij moeten hun vlaggen en banners gebruiken door tussen de demonstranten en de pers te gaan staan zodat demonstranten onzichtbaar zijn. Als de demonstranten leuzen roepen, moeten de 'rally squads' hen overstemmen met andere leuzen. Aanvragen In Nederland is er vrijheid van meningsuiting. Demonstreren is een grondrecht. Daarom heb je geen vergunning nodig voor het houden van een demonstratie, betoging of een manifestatie. Dat is toegestaan op grond van de wet Openbare Manifestaties. Er zijn echter wel spelregels. Aan een demonstratie kunnen door de burgemeester voorschriften en/of beperkingen worden verbonden. Ook kan er in uitzonderlijke gevallen een verbod worden uitgevaardigd voor de demonstratie. Bijvoorbeeld als de burgemeester bang is voor ernstige wanordelijkheden. Politie, ambtenaren of gemeenteraad kunnen geen demonstratie verbieden. De gemeente kijkt bij je demonstratie naar het belang van de openbare orde. Ze zal de overlast zoveel mogelijk willen beperken. Ook zal ze de verkeersveiligheid willen bewaken en de zedelijkheid en gezondheid willen beschermen. Meestal moet je een demonstratie 24 tot 48 uur tevoren schriftelijk melden bij de burgemeester. De precieze regels hiervoor vind je in de Algemene Plaatselijke Verordening (APV) van je gemeente. Wat kan er in je aanvraag staan: - Naam/adres: wie is de aanvrager, welke organisatie/welke persoon - Datum - Tijdstip - Route - Omvang: schatting van het aantal deelnemers - Draaiboek De politie mag vragen naar het kennisgevingsformulier. Maar een demonstratie mag niet worden beëindigd uitsluitend vanwege niet-aanmelden. De politie mag ook vragen naar identiteitsbewijs (indien nodig voor opsporing of beveiliging). Geen evenement Houd er in je beschrijving rekening mee dat gemeentes onderscheid maken tussen evenementen en manifestaties. Een manifestatie is het uitoefenen van het recht tot (...) vergadering en betoging op een openbare plaats. Een evenement is ruimer dan een manifestatie, namelijk het geheel van activiteiten dat plaatsvindt bij een voor het publiek toegankelijke gebeurtenis op of aan de weg of het openbaar water, met uitzondering van manifestaties enz. In veel gemeentes is het verboden om zonder een vergunning een evenement te houden. Geen samenscholing Overigens is het wel verboden om deel te nemen aan een samenscholing. Een samenscholing is een groep mensen die samen komt zonder doel of met ongeoorloofde doelen. De politie spreekt bijvoorbeeld van samenscholing als er geen sprake is van een aangemelde demonstratie of betoging. Of als de stoet stil staat. Of als er wanordelijkheden dreigen. Geen eenpersoonsprotest Als je in je eentje gaat demonstreren hoef je dat niet aan te melden. Als twee mensen tegelijkertijd in hun eentje demonstreren, hoeven ze dat niet aan te melden. Maar als vijf, twintig of honderd mensen dat tegelijkertijd maar los van elkaar gaan doen, wat dan? Maak het spannend! Een betoging moet leuk en spannend zijn. Voor de deelnemers, maar ook voor de pers. Sfeer Om je demonstratie aan te kleden kun je bijvoorbeeld denken aan sprekers, muziek en clowns, spelletjes, yells, en andere sfeermakers. . Materiaal: zorg voor goed en herkenbaar materiaal, zoals spandoeken, vlaggen, buttons, flyers e.d. . Entertainment: zorg voor entertainment onderweg, anders wordt het een saaie optocht (Gemeentereiniging, Blind Boys, fanfare, clowns). . Programma: zorg voor enthousiaste sprekers die een goede toespraak kunnen houden. Vorm zegt meer dan inhoud. . Route: Kies een route waar veel publiek komt en waar ook nog iets te zien is onderweg (winkelgebied in centrum, geen afgelegen woonwijken). . Deelnemers: Zorg voor grote aantallen mensen die meedoen. Er is niets zieliger dan een demonstratie met 100 mensen achter 1 spandoek... Vorm Demonstraties zijn er in alle soorten en maten: . Betoging: van een bepaald punt naar een ander punt. Daar luister je naar sprekers of bezoek je kraampjes. . Streetdancing: alternatieve demonstraties waarmee je een kruispunt kunt ontregelen. . Walk-out: mensen lopen een gebouw uit en gaan ervoor staan. . Sit-in: mensen gaan op een bepaalde plek zitten. . Picketlines: mensen vormen een staande of lopende afscheiding en spreken anderen aan die naar binnen willen. . Wekelijkse of maandelijkse demonstraties: regelmatig opnieuw aandacht vragen voor je zaak. . Onaangekondigde demonstratie: hoewel formeel niet toegestaan, kunnen deze een diepere impact hebben. . Kleine prikacties: in plaats van een grote demonstratie, meerdere kleine acties organiseren. Publiciteit Hoe kom je in de pers? . Foto-opportunities: creëer situaties waar fotografen leuke plaatjes kunnen maken. Mensen met zichtbare handicaps met borden of buttons; mensen met onzichtbare handicaps met een spandoek. . Citaten: zorg voor heldere leuzen en een goede uitleg op papier die journalisten zo over kunnen nemen. . Echte mensen: zorg voor interessante sprekers, maar ook voor mensen uit de doelgroep die zelf iets willen vertellen. . Actief benaderen: zorg dat journalisten de kans krijgen op een uniek gesprek en een uniek plaatje. Bedenk tevoren met wie ze kunnen spreken en wie ze kunnen fotograferen, bedenk uiteenlopende situaties en unieke voorbeelden. Benader tevoren en tijdens de demonstratie de aanwezige journalisten persoonlijk en ga na waar zij behoefte aan hebben. Zoek iets unieks voor ze. . Persmap: vanzelfsprekend is er een persmap met alle informatie en bruikbare foto's. Hoe bereik je je achterban? . Publiciteitscampagne: ga allereerst na hoe je mensen uit je eigen kring (persoonlijk) kunt benaderen. Daarna bepaal je wat je moet doen om de bredere omgeving te bereiken. Zie ook hoofdstuk Mensen maken een actie in handboek 'Acties met een handicap'. . Vervoer: hoe meer mensen hoe beter, regel treinkaartjes of andere vormen van (gratis) vervoer. Kosten De kosten van een demonstratie lopen uiteen. Je kunt lowbudget een indrukwekkende betoging houden met zelfgemaakte maar opvallende spandoeken en een relatief kleine groep, maar zeer gemotiveerde deelnemers. Je kunt ook een massademonstratie organiseren met muziek, sprekers en andere toeters en bellen. Voorbeelden Makkers Unlimited en de CG-Raad hebben een aantal demonstraties georganiseerd: . Ieder zijn trein: Utrecht . Valys: Den Haag . Vecht mee, Veeg mee: Den Haag . Wmo-campagne Red ons Recht: o.a. Herenveen, Beetsterzwaag, Nijmegen, Maastricht, Den Haag enz. Meer lezen Demonstreren staat vrij! De Nationale ombudsman, Alex Brenninkmeijer, heeft de spelregels op een rij gezet voor de demonstratievrijheid. Helderheid over rechten en plichten rond demonstraties kan irritatie voorkomen bij politie en demonstrant. http://www.nationaleombudsman.nl/rapporten/grote_onderzoeken/2007demonstrere n/index.asp Demonstratiekaart De demonstratiekaart brengt helderheid tijdens protest. De Nationale ombudsman heeft de belangrijkste spelregels verzameld op een zogenaamde demonstratiekaart. Deze kaart vormt een handreiking aan politie en actievoerders. http://www.nationaleombudsman.nl/rapporten/grote_onderzoeken/2007demonstrere n/documents/rapport2007-290-demokaart.pdf Handboek voor acties met een handicap Het actieboek van Makkers Unlimited, samengesteld door Aartjan ter Haar en Geert Bakker. Acties met een handicap. Handboek voor leuke en effectieve belangenbehartiging. Leuve|Apeldoorn: Garant, 2007. ISBN: 9789044121117