De verkiezingsdag Februari 2006 Het Programma Versterking CliëntenPositie (VCP) is een programma van de Chronisch zieken en Gehandicapten Raad (CG-Raad) en de Federatie van Ouderverenigingen (FvO). Beide organisaties werken in het programma samen aan een goede belangenbehartiging op lokaal niveau van mensen met een handicap of een chronische ziekte. De CG-Raad Nederland is de koepel van organisaties van mensen met een chronische ziekte of een handicap. Centraal in alle activiteiten staat het realiseren van een samenleving, waaraan mensen met een chronische aandoening of handicap als volwaardig burger deelnemen. De FvO is het samenwerkingsverband van vijf landelijke verenigingen die opkomen voor de belangen van mensen met een verstandelijke handicap, hun ouders en verwanten. De FvO staat voor een goed bestaan van mensen met verstandelijke beperkingen. Inhoud Voorwoord blz. 4 1. Kieswet blz. 5 1. Machtigen en ondersteuning blz. 5 2. Curatele blz. 6 3. Experiment met zelf kiezen stembureau blz. 6 2. Toegankelijkheid van stemlokalen en PR blz. 7 1. Bereikbaarheid blz. 7 2. Toegankelijkheid blz. 7 3. Bruikbaarheid blz. 8 4. PR blz. 9 3. Ondersteuning vanuit Programma VCP blz. 10 1. Ondersteuning door de consulent blz. 10 2. Makkers Unlimited blz. 10 3. Coaching on the spot blz. 10 4. Scholing en training blz. 10 4. Verdere informatie blz. 11 Voorwoord Het doel van deze handreiking over de ...verkiezingen is om u tips te geven over de dag van de ...verkiezingen op .... 2006. Hiermee kunt u als belangenorganisatie voor mensen met een handicap de verkiezingen voor mensen met een beperking zo goed mogelijk laten verlopen. Niet alle tips zullen op uw situatie van toepassing zijn of haalbaar zijn. De bedoeling is dat u zelf een selectie maakt van suggesties die voor uw organisatie bruikbaar zijn. NB: Deze handreiking is verschenen in het kader van de gemeenteraadsverkiezingen op 7 maart 2006. De handreiking is echter ook bruikbaar voor het organiseren van andere verkiezingsdagen. In deze handreiking wordt onder mensen met een handicap/chronische ziekte verstaan: mensen met een lichamelijke, zintuiglijke of verstandelijke handicap en/of een chronische ziekte. 1. Kieswet De kieswet stelt dat iedere Nederlander van 18 jaar of ouder, stemrecht heeft zoals in de grondwet verankerd is. Dat stemrecht heeft men, ongeacht een (verstandelijke) handicap. De wet noemt enkele uitzonderingen van stemrecht, waaronder onder meer als mensen onder toezicht zijn geplaatst (curatele). Geen enkele Nederlander hoeft aan te tonen dat hij of zij in staat is om te stemmen: er is geen stemexamen. Dit betekent dat de motivatie om een bepaalde stem uit te brengen, niet beoordeeld kan en mag worden. Dat geldt ook voor het besluit om niet te gaan stemmen. De wetgever kan op afstand niet zien of iemand wel of niet in staat is om te stemmen en stuurt bij verkiezingen dus altijd de oproepingskaart naar het woonadres van de stemgerechtigde. Veel mensen met een handicap kunnen zelf stemmen. Maar niet iedereen met een handicap kan, gezien de aard van de handicap, gebruik maken van het recht om te stemmen. Machtigen is dan een andere optie. Dat betekent dat iemand toestemming geeft dat iemand anders voor hem zijn stem uitbrengt. 2 Machtigen en ondersteuning Indien iemand niet in staat is om zelf te tekenen voor een machtiging als gevolg van een lichamelijke handicap, zou volgens de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) gekozen kunnen worden voor de volgende oplossing, die aan de praktijk is ontleend. Een daarvoor aangewezen ambtenaar van de gemeente zou thuis bij deze persoon in zijn aanwezigheid een proces-verbaal kunnen opmaken, waarin wordt vastgelegd dat de betrokkene volmacht verleent aan een door hem aangewezen persoon. | | |Tip | |Organiseer - mogelijk samen met instellingen voor mensen met een | |verstandelijke beperking of mensen met psychische problematiek en | |verzorg- of verpleeghuizen - informatieavonden over de verkiezingen. | |Vertel welk partijprogramma het meest tegemoet komt aan de belangen van| |mensen met een beperking, waar toegankelijke stembureaus te vinden zijn| |en op welke manieren men zijn stem kan uitbrengen. | Mensen met een lichamelijke beperking mogen zich in het stemhokje laten ondersteunen door een lid van het stembureau of een zelf aangewezen persoon. Voor mensen met een verstandelijke beperking is deze mogelijkheid er helaas niet. Men is bang voor ongewenste beïnvloeding. (artikel J 28 van de Kieswet) |[pic] | |Tip | |Dring er bij de gemeente op aan dat de mensen bij de stembureaus ook - | |indien nodig -assisteren bij mensen met een verstandelijke beperking | |zonder te beïnvloeden. Dit kan bijvoorbeeld door - voordat deze persoon| |gaat stemmen - een heel duidelijke uitleg te geven hoe men zijn stem | |uit kan brengen. | 3 Curatele Als mensen onder curatele staan, mogen zij niet stemmen, ook als ze dat wel willen. Pas in 2011 zal via een wijziging in de grondwet geregeld worden dat mensen onder curatele ook mogen stemmen (zie kader). | | |Martijn Greuter uit Aerdenhout ijvert al jaren voor actief kiesrecht | |voor mensen met een verstandelijke handicap. Het kabinet besloot de | |Grondwet op dit punt te wijzigen. Martijn: "Dit is een grote | |overwinning. Het bewijst dat ook mensen met een beperking iets kunnen | |bereiken." De 25-jarige Martijn, zelf licht verstandelijk gehandicapt, | |is al lange tijd enorm geïnteresseerd in politiek. Toch mag hij niet | |stemmen omdat hij onder curatele staat. Twee jaar geleden vroeg Martijn| |aandacht voor zijn zaak. Hij mocht zijn verhaal doen bij minister Johan| |Remkes (Binnenlandse Zaken) en hij ging op bezoek bij zijn politieke | |idool Wouter Bos. Martijn moet nog wachten tot de Kamerverkiezingen van| |2011 voordat hij daadwerkelijk zijn stem mag uitbrengen. Het wijzigen | |van de Grondwet vergt een tweede behandeling in het parlement na de | |verkiezingen van 2007. Straks krijgen daarmee ongeveer 20.000 mensen | |met een verstandelijke handicap stemrecht. | 4 Experiment met zelf kiezen stembureau Op 7 maart 2006 vindt in bijna de helft van de gemeenten een experiment plaats met het zelf kunnen kiezen van het stembureau in de gemeente. Dit betekent dat in deze gemeenten mensen zelf kunnen kiezen in welk stembureau zij hun stem willen uitbrengen. Dit is een goed initiatief, omdat mensen met een handicap zelf kunnen bepalen welk stembureau voor hen het beste Bereikbaar, Toegankelijke en Bruikbaar (BTB) is. De inwoners in deze experimenteergemeenten krijgen geen oproepingskaart, maar een stempas. Indien de kiezer zijn stempas heeft vergeten, kan geen vervangende stempas worden uitgereikt. Dat kan in het geval van een oproepingskaart wel als men een geldig identiteitsbewijs bij zich heeft. 2. Toegankelijkheid van stemlokalen en PR De gemeente is verantwoordelijk voor het organiseren van de gemeenteraadsverkiezingen. In artikel J 4 van de Kieswet is opgenomen dat Burgemeester en Wethouders er zorg voor dragen dat zoveel mogelijk stembureaus zodanig zijn gelegen en ingericht dat zij geschikt zijn voor mensen met een lichamelijke handicap. Van belang is dat uw belangenorganisatie vroegtijdig contact opneemt met de gemeente om de specifieke behoeften van mensen met een beperking bij het uitbrengen van hun stem onder de aandacht te brengen. Deze behoeften zijn samen te vatten onder de term BTB: Bereikbaarheid, Toegankelijkheid en Bruikbaarheid. In het onderstaande gedeelte worden alle drie aspecten beschreven. 2.1 Bereikbaarheid De bereikbaarheid gaat voornamelijk over de ligging van het stemlokaal. Is het stemlokaal goed te bereiken voor mensen met een handicap? U kunt daarbij denken aan de volgende zaken: . is het stemlokaal gelegen bij een toegankelijke halte van het openbaar vervoer? . is er voldoende parkeergelegenheid aanwezig? . is er een specifieke regeling voor het vervoer van mensen met een beperking naar het stemlokaal? . is - ook voor mensen met een visuele beperking - duidelijk aangegeven waar het stemlokaal zich bevindt? | | |Tip | |Inventariseer hoeveel mensen met een handicap als stembureaulid | |fungeren in de stembureaus zelf. Stembureauleden zijn de mensen die | |erop toezien dat de verkiezingen in het stembureau goed verlopen. Breng| |de resultaten in de publiciteit. | 2.2 Toegankelijkheid Bij toegankelijkheid kunt u denken aan de toegankelijkheid van de toegang tot het stemlokaal, het stemlokaal zelf, het stemhokje en het stemformulier of de stemcomputer. Het Landelijk Bureau Toegankelijkheid (LBT) heeft bij de basisbrochure 'Toegankelijkheid van gebouwen' een bijlage gemaakt over de toegankelijkheid van stembureaus en stemcomputers. Daarin staat omschreven aan welke eisen voor toegankelijkheid de afzonderlijke onderdelen dienen te voldoen. De basisbrochure kost E 7,-- en bijlage 4 over stembureaus en stemcomputers kost E 2,--. Daar komt nog E 5,-- bij voor verwerking- en portokosten. Bestellen kan via www.lbt.nl onder producten. | | |Voorbeeld uit de praktijk | | | |Het Tilburgs Overleg Gehandicaptenorganisaties (TOG) is actief aan de | |slag geweest met de toegankelijkheid van stembureaus. Voor de vorige | |verkiezingen is de stemtaxi geïntroduceerd. Dat is deeltaxi, maar met | |de vervoerder is afgesproken dat deze blijft wachten. De kosten worden | |door de gemeente betaald. | |Het TOG heeft de volgende tips. | |Zoek contact met de verantwoordelijke ambtenaar over de | |toegankelijkheid van stembureaus. Indien hij geen medewerking verleent,| |zoek dan contact met de verantwoordelijke wethouder. Is er dan nog geen| |gehoor, benader in dat geval de raadsleden. Laten ook zij het afweten, | |dan rest niets anders dan tijdens de verkiezingen samen met de pers de | |ontoegankelijkheid van de stembureaus aan te tonen. | |Het TOG heeft alle stembureaus geïnventariseerd op toegankelijkheid en | |in overleg met de ambtenaar de knelpunten vastgesteld. De verkiezingen | |daarop zijn stembureaus aangepast of naar wel toegankelijke gebouwen | |verhuisd. Tegelijkertijd is de procedure gestart om de stemcomputers | |bruikbaar te maken voor de verschillende doelgroepen. Het meubilair is | |aangepast en is door het TOG getest. De verkiezingslijst is in braille | |beschikbaar gesteld en er zijn leesloepen aangeschaft. | |De derde verkiezingen heeft het TOG gebruikt om alles weer te | |inventariseren en te controleren. Het was allemaal dik in orde. Het | |succes had vooral te maken met de inzet van de verantwoordelijke | |ambtenaar. | 2.3 Bruikbaarheid Bij bruikbaarheid kunt u denken aan de volgende aspecten. . Zijn de programma's van de verschillende politieke partijen goed bruikbaar? Denk hierbij aan begrijpelijkheid en beschikbaarheid in aangepaste leesvormen. . Is de uitnodiging om te gaan stemmen en de kieslijst bruikbaar voor de verschillende doelgroepen? Voorbeelden hiervan zijn eenvoudig taalgebruik en informatie in aangepaste leesvormen. . Is er - indien mensen niet in staat zijn om zelfstandig te stemmen - hulp aanwezig om te ondersteunen bij het stemmen? | | |Tip | |Bepleit dat de gemeente voorlichting geeft over de toegankelijkheid van| |stemlokalen voor mensen met een beperking. | 8 PR Op de verkiezingsdag zelf kunt u de publiciteit zoeken, bijvoorbeeld door de positie van mensen met een handicap onder de aandacht te brengen. De dag na de verkiezingen is ook een goed moment om weer de publiciteit te zoeken. U kunt dan bijvoorbeeld uw reactie geven op de uitslag van de verkiezingen vanuit het perspectief van mensen met een handicap. | | |In de regio Amstelland is in het kader van de gemeenteraadsverkiezingen| |een partijen-test ontwikkeld door OLGA (Overleg Lichamelijk | |Gehandicapten Amstelland). Met deze test kunnen kiezers zelf bepalen in| |hoeverre een partij in haar programma rekening houdt met mensen met een| |beperking. De test is ontwikkeld met subsidie van de Taskforce Handicap| |en Samenleving. | |OLGA heeft over de test een persbericht gestuurd naar de lokale kranten| |in de regio. Daarnaast hebben zij een grote mailing verzonden naar de | |politieke fracties in de regio. De partijen-test is beschikbaar voor | |het grote publiek, in bijvoorbeeld de gemeentehuizen, bibliotheken en | |buurthuizen. | | | |In februari test OLGA alle partijprogramma's van de fracties. Daaruit | |zal per gemeente een top 3 worden samengesteld van partijen die op | |papier het meeste rekening houden met mensen met een functiebeperking. | |De uitslag zal via de pers naar buiten worden gebracht. | |Verdere informatie via | |www.rpcp-am.nl/rpcp-am/patienten_organisaties/olga.html | 3. Ondersteuning door Programma VCP 9 Consulenten Programma VCP is erop gericht de collectieve, lokale belangenbehartiging van mensen met een beperking te versterken. In totaal zijn, verspreid over het land, nu zo'n 18 consulenten actief. Zij onderhouden contact met lokale belangenbehartigers en ondersteunen hen praktisch en ter plekke. Een voorbeeld is dat de consulent van het Programma VCP u kan ondersteunen bij het organiseren van een bijeenkomst over de gemeenteraadsverkiezingen. Indien uw consulent niet bij u bekend is, kunnen de regiomanagers u in contact brengen met een consulent bij u in de buurt: . Jan Fousert - regio Noord (Groningen, Friesland, Drenthe, Overijssel, Flevoland) - jfousert@programmavcp.nl . Astrid van Koppen - regio West (Noord-Holland, Zuid-Holland, Utrecht, Zeeland) -avankoppen@programmavcp.nl . Jan van den Baard - regio Zuid Oost (Gelderland, Noord-Brabant, Limburg) - jvandenbaard@programmavcpl.nl Ook kunt u contact opnemen met het hoofdbureau van Programma VCP in Utrecht, info@programmavcp.nl, T 030 29 16 678. 10 Makkers Unlimited Wilt u gemeentelijke knelpunten op een ludieke wijze aan de kaak stellen? Dan kunt u contact opnemen met Makkers Unlimited. Zij ondersteunen bij het organiseren van een dergelijke actie. Contactpersoon is Geert Bakker, geert@makkersunlimited.nl . 11 Coaching on the spot Coaching on the spot kan uw organisatie gericht ondersteunen bij communicatievraagstukken. In het geval van de gemeenteraadsverkiezingen kan het dan gaan om vragen als: . hoe schrijf ik een persbericht? . hoe ga ik om met (lokale) media? . het geven van goede voorlichting over de gemeenteraadsverkiezingen. U kunt voor vragen over Coaching on the spot contact opnemen met Esther de Boer, edeboer@programmavcp.nl of Sandra Overbeek, soverbeek@programmavcp.nl . 12 Scholing en training De afdeling scholing en training van Programma VCP biedt overzicht in mogelijkheden van deskundigheidsbevordering voor lokale, regionale en provinciale belangenbehartigers. U kunt hiervoor contact opnemen met Piet Busscher, pbusscher@programmavcp.nl . 4. Verdere informatie . 'Stemrecht' is een publicatie van de FvO in de serie Feiten en Regels en gaat over het stemmen van mensen met een verstandelijke beperking. Prijs: E 0.90 (prijs leden: E 0,60) Artikelnummer: 17042 Te bestellen via www.fvo.nl . Op www.ookjij.nl is begrijpelijke informatie te vinden over het uitbrengen van uw stem. Dit is een uitgave van: Programma Versterking CliëntenPositie, een samenwerkingsprogramma van de Chronisch zieken en Gehandicapten Raad Nederland (CG-Raad) en de Federatie van Ouderverenigingen (FvO). Programma VCP Postbus 1038 3500 BA Utrecht T 030 2916678 E info@programmavcp.nl W www.programmavcp.nl © 2006 Programma Versterking CliëntenPositie, FvO en CG-Raad, Utrecht. ----------------------- Versterking CliëntenPositie ----------------------- Versterking CliëntenPositie [pic][?] -*+789:?@QRSTUVXZ[^ackopòêãÛãêÏêãêãÅãêÏêÁ½¹²«§Á½£.§£§#